اگر گياهان به طريقي از خودشان دفاع نكنند، حتماً به وسيله مجموعهاي از شكارچيان حريص از حشرات كوچك گرفته تا پستانداران گياهخوار بزرگ، بلعيده ميشوند. درحقيقت نه تنها گياهان از خودشان دفاع ميكنند، بلكه بطور معمول بيشتر از يك نوع دفاع به كار ميبرند. موقعي كه يك گياه چند انتخاب براي دفاع از خود دارد، چگونه اين انتخاب را انجام ميدهد؟ آيا يك دفاع چندگانه را براي يك وضعيت مورد استفاده قرار ميدهد يا بسته به وضعيتهاي مختلف به اشكال مختلف از خود دفاع ميكند؟
دايان واگنر و همكارانش از دانشگاه آلاسكا به مطالعه اين موضوع پرداختند كه چگونه دو وسيله دفاعي، يكي تركيبات ثانويهاي موسوم به phenolic glycosides كه يك دفاع شيميايي مستقيم براي گياه است و ديگري اندامهاي توليد شهد كه يك دفاع غيرمستقيم است، ميان برگهاي يك گياه توزيع شدهاند. آنها براي آزمايش خود صنوبر لرزان را مورد آزمايش قرار دادند و به نتايج پيشبيني نشدهاي دست يافتند كه در آخرين شماره نشريه American Journal of Botany چاپ شده است.
مدت مديدي است كه اندامهاي توليد شهد صنوبرها يا بطور اختصار EFN ها، توجه دايان واگنر را به خود جلب كرده است. EFNها كه معمولاً به صورت دفاع غيرمستقيم به گياه خدمت ميكند، از نظر فيزيكي از گل جدا است و در دمبرگ يعني در پايه برگها پيدا ميشود. خدمت EFNها به گياه به اين ترتيب است كه شكارچيان، حشرات را جذب خود ميكند. اين شكارچيان هم شهد توليد شده به وسيله گياهان را مصرف ميكنند و هم حشرات گياهخواري كه به گياه حمله ميكنند را ميخورند.
واگنر ميگويد:«من از حدود 10 سال قبل متوجه EFNها روي برگهاي صنوبر شدم و وقتي فهميدم كه تعداد خيلي كمي از زيستشناسان درباره آنها مطالعه كردهاند متعجب شدم.» صنوبر لرزان گياهي است كه به وفور يافت ميشود و از نظر
زيبايي شناسي و زيست محيطي اهميت زيادي دارد. واگنر و پت دواك بوم شناس جمعيت حشرات، نيرويشان را بر اين تحقيق متمركز كردند تا كاربرد دفاعي EFNها را در صنوبر لرزان ببينند.
واگنر مينويسد:«نحوه حضور EFNها در صنوبر متغير است. بعضي از برگها در داخل يك گياه اندام توليد شهد EFNها را دارند اما بقيه از اين اندام برخوردار نيستند. اين متغير بودن به چند دليل براي ما جذاب بود. از طرفي صنوبر لرزان، همانند بسياري از گياهان، از فنوليك گليكوسيدهاي بيشتري برخوردار است. فنوليك گليكوسيدها يك دفاع شيميايي مستقيم براي برگهاي جوانتر و برگهاي آسيب پذيرتر هستند و فراواني آنها به سن و رشد برگ هم بستگي دارد.
محققان به اين نتيجه رسيدند كه برگهاي صنوبري كه از غلظت بالاي فنوليك گليكوسيد برخوردارند به اندامهاي توليد شهد نيازي ندارند. به شرطيكه اين مواد شيميايي بتوانند بطور مستقيم جلوي گياهخواران را بگيرند اما در مجموع يافتههاي اين محققان نشان داد كه گياه صنوبر به جاي تفكيك دو دفاع، تمايل دارد تا هر دو دفاع را در يك مجموعه از
برگهايش به كار بگيرد. حضور EFNها به سطوح بالاتر فنوليك گليكوسيد بستگي دارد. موقعي كه ديگر عوامل (مثل وضعيت برگ) در كنترل است و با وجود فنوليك گليكوسيد زياني از ناحيه سوراخ كردن برگ به وسيله حشرات به گياه نميرسد نيازي به حضور EFNها نيست.اما حضور EFNها ممكن است زماني مورد نياز باشد كه گياه به سطوح بالاتر دفاعهاي شيميايي نياز داشته باشد. به اين ترتيب EFNها گياهخواران شهدنوش را جذب ميكنند و اين گياهخواران ممكن است روي برگها تخم هم بگذارند و به اين ترتيب زمينه نوعي از دفاع غير مستقيم براي گياه فراهم ميشود، چراكه به اين ترتيب شكارچيان گياهخوار هم معمولاً به سوي صنوبر جذب ميشوند و اين دفاع غير مستقيم به همه برگها از جمله برگ هايي كه وسيله دفاعي ندارند و يا وسيله دفاعي شان كم اثر است، گسترش مييابد.
نویسنده خبر: بشري پيروي
از سایتhttp://www.irexpert.ir
