سنبل آبی (Eichhornia crassipes) گیاهی است از تیره Pontederiaceae با برگ‌های فوق‌العاده زیبا

که در قاعده به گونه‌ای متورم هستند که گیاه را به صورت شناور روی آب نگه می‌دارند.

گل‌ها به رنگ بنفش با مرکز آبی تیره درخشان رنگ دیده می‌شوند.

عمده‌ترین راه تکثیر آن توسط ساقه رونده یا دستک است. همچنین هر گیاه می‌تواند

سالانه تعداد زیادی بذر تولید کند. جمعیت این گیاه به طور متوسط هر دو هفته دو برابر می‌شود.

این گیاه می‌تواند تا ارتفاع یک متر از سطح آب نیز رشد کند. تماس با این گیاه ممکن است

سبب بروز خارش شود.

شکل 1. استفاده از سنبل آبی در طراحی باغ‌های آبی
این گیاه بومی مناطق حاره‌ای آمریکای جنوبی است و خارج از این محدوده گونه‌ای

مهاجم محسوب می‌شود. سنبل آبی در حدود یک قرن پیش به عنوان یک گونه زینتی وارد

بسیاری از کشورها شد. این گیاه غیر بومی در سال­های اخیر با ورود به تالاب‌های استان

گیلان خصوصاً تالاب انزلی، تالاب عینک رشت و چند آب‌بندان شهرستان شفت، با گسترش

سریع و پوشش کامل سطح آب، خطر بروز مشکلات عدیده زیست محیطی به خصوص

کاهش تنوع زیستی و مرگ تدریجی تالاب‌ها را فراهم کرده است. همین مساله موجب اجرای

اقداماتی در جهت معدوم‌سازی این گونه شد. اگر جمعیت سنبل آبی کنترل نشود، سطح

تالاب‌ها و دریاچه‌ها را به سرعت می­پوشاند و مانع از عبور نور خورشید و رسیدن آن به

سایر گیاهان آبزی می‌شود و باعث کاهش سطح اکسیژن آب می‌شود که در نتیجه آن

آبزیان و لاک‌پشت‌ها نابود می‌شوند و همچنین زیستگاه مناسبی برای پشه‌ها و ناقلین

بیماری‌ها فراهم می‌نماید. تهدید زیست محیطی این گیاه باعث شد که در آگوست 2016،

فروش آن در اتحادیه اروپا ممنوع اعلام شود.
سه روش عمده کنترل جمعیت سنبل آبی شامل روش‌های فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی هستند.

البته هر یک از این روش­ها مزایا و معایبی دارند. روش بهینه کنترل، به شرایط خاص منطقه

مورد تهاجم این گیاه نظیر گستره آلودگی توسط گیاه، اقلیم منطقه و نزدیکی آن به

زیستگاه­های انسانی و جانوری بستگی دارد. روش کنترل شیمیایی و استفاده از علف‌کش‌ها

به دلیل تأثیرات بلند مدت بر سلامت محیط زیست و انسان‌ها کمترین استفاده را دارد. در روش

کنترل فیزیکی از ماشین‌آلات مخصوص استفاده می‌شود و این شیوه بهترین راه حل کوتاه مدت

برای جلوگیری از ازدیاد سنبل آبی است. البته یکی از مشکلات این روش احتمال قطعه قطعه شدن

گیاه و ازدیاد دوباره آن است. از آن جا که روش‌های حذف شیمیایی و فیزیکی غالباً پرهزینه و

غیر موثر هستند، محققان روش کنترل بیولوژیک را پیشنهاد کرده‌اند که به کمک رهاسازی

حشرات خاصی در محیط انجام می­شود. این حشرات از بافت ساقه گیاه تغذیه می‌کنند و

باعث از دست رفتن قابلیت شناوری گیاه و درنتیجه غرق شدن آن می­شوند اما

یکی ازمشکلات این روش، عمر کوتاه حشرات است. لازم به ذکر است که غلظت پایین

مواد غذایی موجود و دمای پایین آب و هوا، عمده­ترین موارد بازدارنده رشد و تکثیر این گیاه

محسوب می‌شوند.

شکل 2. گسترش سنبل آبی در تالاب عینک رشت و مبارزه با آن به روش کنترل فیزیکی
 علیرغم مشکلات ذکر شده، این گیاه کاربردهای مفید و قابل توجهی نیز دارد. از جمله این که به خاطر رشد سریع، یک منبع آلی بیوماس محسوب می‌شود که در تولید بیوگاز استفاده دارد. کاربرد دیگر آن در زیست‌پالایی و تصفیه فاضلاب است. ریشه این گیاه به طورطبیعی می تواند مقادیر بالای مواد آلاینده از جمله سرب، جیوه، آرسنیک، کادمیم، آمونیوم، پتاسیم و استرانتیوم 90 و بعضی ترکیبات آلی سرطان‌زا را از محیط جذب ‌کند. این گیاه در تایوان به عنوان یک سبزی غنی از کاروتن مصرف می‌شود. همچنین عصاره برگ سنبل آبی، پتانسیل استفاده به عنوان علف‌کش زیستی را در مقابل برخی علف‌های هرز مهاجم نشان داده است. به علاوه از آن در تولید کمپوست و نیز به عنوان غذای حیوانات استفاده می‌شود. این گیاه به عنوان منبعی از ترکیبات طبیعی دارای خواص دارویی نظیر آنتی اکسیدان‌ها و ترکیبات ضد سرطان نیز شناخته می شود.
منابع:
1. ویکی پدیا، دانشنامه آزاد (بازیابی در 8 اوت 2016)
2. پیش بین، ا. گلکاری. آییژ. تهران. 1384.
3. Aboul-Enein AM, Shanab SM, Shalaby EA, Zahran MM, Lightfoot DA, El-Shemy HA.
Cytotoxic and antioxidant properties of active principals isolated from water hyacinth against four cancer cells lines. BMC Complementary and Alternative Medicine. 2014, 14(1):1.
4. Bhattacharya A, Kumar P. Water hyacinth as a potential biofuel crop. Electron J. Environ. Agric. Food Chem. 2010, 9(1):112-122.
5. Malik A. Environmental challenge vis a vis opportunity: the case of water hyacinth. Environment International. 2007, 33(1):122-138.
6. Villamagna AM, Murphy BR. Ecological and socio‐economic impacts of invasive water hyacinth (Eichhornia crassipes): a review. Fresh Water Biology. 2010, 55(2):282-198.

http://isop.ir/Pages/Article.aspx?cid=&aid=142