http://www.zardband.com/showArticle.aspx?no=4

این مقاله در فصلنامه انجمن صنایع شوینده ،بهداشتی و آرایشی ایران، شماره16،صفحه 12-11 ، سال1384به چاپ رسیده است. 

مقدمه
گياه رزماري از قديم الايام مورد توجه مردم بوده است. ليكن از آن به عنوان دارو استفاده نمي‌شده وعموماً در مراسم تشريفاتي و جشن‌ها ، بعنوان سمبل عشق و علاقمندي به كار مي‌رفته است. روميان قديم براي اولين بار به كشت اين گياه اقدام نمودند و بتدريج در قرن اول ميلادي به خواص درماني اين گياه پي بردند و از آن پس این گیاه نیز بعنوان گياه دارويي شناخته شد.

خصوصيات گياه شناسي
     اكليل كوهي (Rosmarinus officinalis) ، گياهي است خشبي، چند ساله، هميشه سبز و متعلق به تيره نعناع (Lamiaceae) ، منشأ اين گياه مناطق آهكي نواحي مديترانه گزارش شده است. ارتفاع اين گياه بستگي به شرايط اقليمي محل رويش داشته و بين 1 تا 2 متر متغير است. برگها سبز رنگ، متقابل، باريك ، بلند و نوك تيز است. سطح رويي برگ صاف و فاقد كرك است در حالي كه پشت برگ سفيد رنگ و پوشيده از كرك مي باشد. گلها كوچك و آبي رنگ بوده و اواخر بهار از لابلاي برگها خارج مي شود. گلها به ندرت سفيد رنگ است. گلهاي اين گياه نوش فراواني توليد كرده و شديداً عسل آور است (شكل 1).

شكل 1- گياه اكليل كوهي

مواد موثره
     برگها وگلهاي اين گياه حاوي مواد موثره هستند . از اينرو پيكر رويشي اكليل كوهي از بوي مطبوعي برخوردار است . مواد موثره اين گياه را اسانس، تانن و مواد تلخ تشكيل ميدهد . مقدار اسانس دربرگهاي خشك بين 5/0 تا 5/1 درصد مي باشد. مهمترين تركيبات اسانس را سينئول (cineole)، كامـفور (camphor)، بورنـيل استات (bornyl acetate) و اسيد رزماريك تشكيل
مي دهد. تركيبات ديگر گياه را موادي نظير فلاونوئيدهاي آپي ژنين، روتين، لوتئولين و كومارين هاي آمبلي فرون، هرنيارين تشكيل و اسيدهاي گياهي نظير اسيد كافئيك نيز در برگهاي اين گياه وجود دارد (شكل 2).
 

شكل 2- ساختمان شيميايي مواد موثره پيكر رويشي اكلـيل كوهي

اثر درماني
تركيبات موجود در عصاره اكليل كوهي به سبب تحريك متابوليسم و تسريع گردش خون سبب گشادكنندگي عروق و مويرگها شده و بدين ترتيب باعث تقويت و شادابي پوست و مو مي گردد. اين عصاره از ريزش مو جلوگيري كرده و لذا در توليد فرآورده هـاي بهداشتي و آرايشي بر روي مو و پوست معمولي و چرب كاربرد زيادي دارد.

سایركاربردها
از گياه رزماري همچنین در درمان فشار خون، نفخ و بي اشتهايي استفاده مي‌شود. مصرف موضعی آن نیز دردرمان دردهاي عضلاني و بيماريهاي رماتيسمي كاربرد دارد. اسانس این گیاه خاصیت ضد باكتريايي و ضد قارچي شديد داشته و بعنوان طعم دهنده در داروهاي بد مزه بكار مي‌رود. همچنين مواد مؤثره اين گياه خاصیت نگاهدارندگي شديد داشته و در صنايع غذايي و كنسرو سازي كاربرد فراواني دارد.

فرآورده‌ها
از مواد مؤثره اين گياه پمادها و كرمهايي جهت درمان دردهاي رماتيسمي و عضلاني تهيه شده است. اگرچه عصاره‌هاي پروپیلن گلايكولي اين گياه بعنوان مواد اوليه توليد فرآورده‌هاي آرايشي و بهداشتي كاربرد فراوان دارد لیکن از عصاره‌هاي آبي و آبي الكلي و حتي عصاره‌هاي خشك اين گياه نیز درتهيه داروهاي معالجه كننده ناراحتی هاي گوارشي استفاده مي‌شود. مهمترين فرآورده هاي توليـدي ازعصـاره های این گیاه شامل شامپوها ، نرم كننده هاي مو، لوسيونهاي دست و صورت و ژل حمام مي باشد.

محصولات شركت دارويي زردبند

• گياه اکلیل کوهی با مقادير استاندارد مواد مؤثره.
• اسانس اکلیل کوهی به شماره مجوز 038- (زـ ب)-82- م.
• عصاره گلايكولي اکلیل کوهی جهت استفاده در فرآورده‌هاي آرايشي و بهداشتي به شماره مجوز 003- (زـ ب)-79- م.
مراجع
1- زرگري, علي, 1376. گياهان دارويي, انتشارات دانشگاه تهران, جلد چهارم , 969 صفحه.

2- Andrew¸C. 1996. The encyclopedia of medicinal plants. Dorling Kindersley.

3- Bruneton¸J. 1995. Pharmacognosy¸ Phytochemistry¸ Medicinal Plants¸ Lavoisier pub. Paris.

4- Dragoco catalogues¸ Extrapones.

5-The complete german conmmission E monographs,1998,197.

6- Happer¸ H. 1987. Herbal cosmetics¸ Thorsons pub.

7- Markers¸ A. 1997. Herbal extracts in cosmetics the worldwide dictionary for the cosmetic industry.